Er was veel aandacht voor psychiater Jim van Os, die de allerlaatste gast was in het tv-programma Zomergasten. Het is nog een paar weken online terug te kijken, een aanrader.
Omdat het nauw aansluit op mijn ideeën, maar ook omdat ik het gedachtengoed achter onze Balanskliniek miste schreef ik er een opiniestuk over. Complementaire, holistische zorg met expliciete aandacht voor het lichaam, ook non-verbaal, en op maat, kan veel bijdragen aan het verminderen van de emotionele problemen waar zoveel mensen mee kampen. Lees de column hieronder.
De recensies waren lovend: professor Jim van Os was een uitstekende Zomergast. Jammer dat hij de laatste was, maar daar gaat het nu niet over.
Van Os is een prominente psychiater, die zich publiekelijk al jaren laat kennen als een kritisch lid van die beroepsgroep. Hij is een erkende autoriteit, maar is niet onomstreden. Dat is inherent aan het hebben van een mening, weet ik uit eigen ervaring.
En de psychische problemen waar we als samenleving steeds meer mee van doen krijgen lenen zich voor uiteenlopende meningen.
Dat Van Os zich uitliet over de euthanasie van een jonge vrouw betreurt hij (gelukkig) inmiddels zelf ook, maar de doodswens van steeds meer jonge mensen is in het algemeen wel een stevige inhoudelijke discussie waard.
Van Os liet zichzelf in Zomergasten veel meer zien dan gangbaar is binnen de beroepsgroep. De beelden en het verhaal over zijn vader riepen bij mij in ieder geval veel op. En tegelijkertijd voel ik daar ongemak: het is een gecontroleerde beschouwing die hij gaf over de man die zeer bepalend is geweest in zijn leven. Hij beschouwde zijn persoonlijke geschiedenis, maar pijn, angst en frustratie nam ik niet zo waar.
Het kan aan mij liggen, maar hij bleef voor mijn gevoel de verstandige autoriteit. ‘Het was ook wel echt een arrogante zak als gynaecoloog’ of zoiets had mij goed gedaan, hem nog wat meer een gewoon mens (en een beschadigde zoon) gemaakt.
Dat het DSM-systeem echt niet meer kan maakte hij prachtig duidelijk, net als de grote betekenis van eigen ervaringen in iedere ontmoeting met een hulpvrager. Het woord patiënt heb ik de hele avond niet gehoord en dat vond ik een verademing. Het gaat in het vak over ‘ontregeling’ legde van Os helder uit, en de bijdrage van de professional is helpen achterhalen waar die vandaan komt. Maatwerk dus, niet de GGZ met een ‘wasstraatmodel’, zoals ik een andere psychiater onlangs treffend hoorde zeggen.
Psychische problemen zijn geen hersenziekten, heeft iedere kijker van de tv-avond van Jim van Os nu begrepen, hoop ik. En dat er op andere manieren aan herstel kan worden gewerkt heeft hij ook uitstekend benadrukt.
“Toch was er ook iets dat ik enorm heb gemist: de aandacht voor het lijf als de plek waar de emoties zich verstoppen, en de mogelijkheden die lichaamswerk biedt.”
Prachtig dat de legendarische psychiater Jan Foudraine uitvoerig ter sprake kwam (wat een levendig mens zagen we in het fragment van een halve eeuw geleden), maar waar bleven Bessel van der Kolk (ook voormalig Zomergast) en Gabor Maté?
Het vak psychiatrie
Het is inmiddels vijf jaar geleden dat ik mijn registratie als psychiater liet verlopen, omdat de vorm de inhoud van het vak te veel was gaan domineren. Dat vond ik toen. Zondagavond twijfelde ik even of dat niet te voorbarig was. Jim van Os probeert de psychiatrie van binnenuit te hervormen, en er is onmiskenbaar sprake van (zeer gewenste) beweging. Tegelijkertijd blijf ik twijfelen: Van Os (1960) moet bijna met pensioen en de vraag is hoe inspirerend hij is richting de jonge collega’s die hem gaan opvolgen. Dat het allemaal wel wat persoonlijker mag is hopelijk voldoende duidelijk inmiddels, maar hoe gaan we verder met de non-verbale therapie? Wat kunnen we bijdragen aan heling met behulp van een familieopstelling, paardencoaching, runningtherapie, of een truffelceremonie? Dat heet nu ‘zweverig’ of ‘alternatief’, maar is het dat wel?
Ook Van Os hoorde ik gelukkig niet over de noodzaak dat alles wat we aanbieden wetenschappelijk bewezen dient te zijn. Als we het ‘complementair’ noemen klinkt het al beter. We zijn er als samenleving mee gediend dat de psychiatrie inhoudelijk beter gaat aansluiten op de maatschappelijke vraagstukken rond het mentaal welbevinden. Van Os droeg daar als Zomergast belangrijk aan bij.
Maar ook buiten de psychiatrie hebben we nog veel werk te doen: als je kiest voor je eigen pad, waar vind je dan je weg?
Nog nooit sprak ik persoonlijk met Jim van Os, en toch denk ik dat er verwantschap is: wat hij aan de binnenkant tracht te realiseren proberen wij met honderden zorgaanbieders buiten de reguliere kaders neer te zetten. Samen optrekken lijkt daarbij in het belang van iedereen, vooral de mensen waar we het voor doen.
Lees hier de oorspronkelijke column bij joop.nl (inclusief reacties).
Ook ik zat op het puntje van mijn stoel bij het gesprek in Zomergasten. Mooi dat hij de labels en etiketten aan de kant legt en uitlegt dat de DSM niet voldoet. Psychische problemen zijn geen hersenziekten. De therapeut en de verbinding met de client is belangrijk. Het menselijke terugbrengen, elk mens heeft eigen ‘gevoel’ en ‘inzicht’ in wat heling kan geven. Veel herkenning in waar jij ook voor staat, Bram. En Jan Foudraine, wat een helder licht! Heel even ging hij in op bewustzijn. Daar zat ik klaar voor. Ook miste ik aandacht voor trauma en lichaamsgericht werk waar we nu toch al zoveel goede resultaten mee boeken. Wat hij zei over zijn zoon was prachtig, die liet hem zien dat ook hij een gevoelig en kwetsbaar mens mag zijn. Ik heb genoten van het interview, maar voelde ‘hem’ niet. Ik houd van wetenschap, maar laten we kiezen voor en – en. Het verstand de trouwe dienaar maken van intuitieve weten.
Psychische problemen zijn zo heftig. Mijn zoon lijdt, vaak onzichtbaar voor anderen, hij heeft niks sociaals meer omdat hij niet meer in zichzelf geloofd, zichzelf te dik vindt (in een half jaar 30 kilo aangekomen, bijwerkingen van de medicijnen), hij erg eenzaam en zo onzeker geworden dat hij naast vele diagnoses, vooral zwaar depressief door het leven gaat. Daarbij komt nog de schaamte.
Ik ben me erin gaan verdiepen nadat hij op 22 jarige leeftijd vastliep.
Hij kwam bij de GGZ terecht, is volgepropt met medicijnen, zeg maar gerust verslaafd gemaakt en is daar nu zeer afhankelijk van. Hij is in al die jaren, we zijn nu 7 jaar verder, van het kastje naar de muur gestuurd. Dan weer te goed voor opname en dan weer te slecht voor opname, allemaal zo onduidelijk. Hij heeft veel te veel verschillende behandelaren gehad, die allemaal weer hun eigen ideeën hadden. Alles volgens regeltjes en uit de boeken, altijd terugpakkend op de crises en een bestraffende vinger als hij zich, uit angst en wanhoop, weer eens gek had gedragen.
Ik, zijn moeder ben te emotioneel betrokken en het liefst willen ze geen bemoeienis. Er zijn zo vaak gesprekken met hem gevoerd, na een overdosis op de IC, of na een heftige crisis, terwijl hij niet in staat was om het gesprek en/of afspraken te volgen, zo verdoofd en stoned van de medicijnen, was hij dan. Ik ben blij dat hij in ieder geval mij altijd belt zodat ik er bij ben op die momenten.
Bizar, van de IC gewoon naar huis en dan 3 dagen later, als je psychiater zijn werkdag heeft mag je bellen en langskomen.
Psychisch lijden laat zich niet alleen tijdens kantooruren zien. Hoe dan!!
Het lijden is altijd aanwezig maar kan zomaar in korte tijd heftiger worden. Elk uur van de dag. En dan wordt je gewoon niet geholpen, ‘een hoog risicobeleid’ wordt gehanteerd, want je moet autonoom blijven, er zelf zien uit te komen, dat werkt het beste of zo. Nou, het heeft mijn zoon alleen maar een gevoel gegeven opgegeven te zijn. Met alle angsten en onrust in het hoofd moet je het maar uitzoeken. Hoe onveilig voel je je dan. Het is mensonterend waar hij dan doorheen moet en ik ben dan degene die hem ziet in de crisis en andere ellende. Hulpverleners zien hem nooit op zijn slechtst. Het consult is altijd te kort en is totaal niet persoonlijk. Ik heb heel wat meegemaakt en gezien. Bij goede hulp had mijn kind heel wat ellende bespaard gebleven. Dus, ik ben blij dat er mensen zijn die durven te zeggen dat het zo niet langer kan, dat er iets moet veranderen. Ik heb zomergasten gezien, het heeft me geraakt, dank Jim voor de mooie woorden.
Zoveel mensen die kwetsbaar zijn (geworden). Gewone mensen zoals jij en ik. Laten we ze goed helpen, durf naar de mens te kijken en laat de labels los, richt de hele boel eens anders in. Het is een zooitje bij de GGZ. Ik ben er zo klaar mee. Misschien is dit niet de plek om zo af te geven op de GGZ maar ik moet het doen. Het moet ergens staan. Dank Bram voor de ruimte. Als hij uit wanhoop zichzelf iets aan zou doen, zou je de GGZ verantwoordelijk kunnen houden, hij krijgt echt niet de hulp die nodig is.
Je schrijft: ‘Psychische problemen zijn geen hersenziekten, heeft iedere kijker van de tv-avond van Jim van Os nu begrepen, hoop ik.’ Ik heb dat niet alleen niet begrepen, maar zou die zin op zijn minst willen herformuleren tot: psychische problemen hoeven niet altijd het gevolg te zijn van hersenziekten. Vaak zijn ze dat wel.
Wanneer word een rodnje rennen niet beshcouwt als therapie maar gewoon even je energie kwijt raken ? Het woord therapie impiliceert dat er iets mis zou zijn
sorry hoe meer ik luister naar dit soort mensen en mongolen des te meer ik begin te begrijpen dat ze zelf de of een vorm van ziekte zijn